SzukajSzukaj
dołącz do nas Facebook Google Linkedin Twitter

Grozi nam armia cyfrowych zombie sterowanych przez algorytmy

Trzeba wprowadzić do szkół przedmiot edukacja medialna, inaczej będziemy mieli cyfrowych zombie, „cyfrowe mięso armatnie”, półgłówków sterowalnych przez algorytmy - powiedział PAP dr hab. Mariusz Zbigniew Jędrzejko, pedagog i socjolog, profesor Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

W jakim punkcie znaleźliśmy się, jeśli chodzi o nasz stosunek do nowoczesnych technologii cyfrowych?

Dr hab. Mariusz Zbigniew Jędrzejko: Technologie cyfrowe są częścią cywilizacji technicznej i znaleźliśmy się w takim momencie, że to ona zaczyna nami rządzić, a przecież powinna to czynić kultura ze swoimi niewzruszonymi zasadami, które ze sobą niesie. Gdy cywilizacja zaczyna wyprzedzać kulturę pojawia się zaczyn do manipulowania człowiekiem, wrzucania go w rytm algorytmów, psychomanipulowania. Od trzech lat przekonuję, że w szkole telefony powinny być wyłączone, jeśli nie są używane do edukacji i wciąż spotykam się z uwagami typu „pan nie rozumie, co to jest XXI wiek”. Otóż właśnie ja rozumiem, podobnie jak MEiN, które niedawno zasugerowało, że wyda odpowiednie zalecenia w tym temacie. Bo nie chodzi o to, żeby na oślep biec ścieżką technologii, tylko aby ten wysiłek przynosił rozwój i postęp, dawał korzyści nam wszystkim. Ale są też obszary, które bezpośrednio dotyczą zdrowego rozwoju humanum, a dokładnie jego zaburzania. Z naszego ostatniego badania wynika, że niemal 18 proc. dzieci w wieku 12-13 lat oglądało w tym roku film pornograficzny, a w grupie 14-16 latków jest to już 34 proc., blisko połowa tych pierwszych ma w swoich zasobach gry komputerowe z zabijaniem. Przecież to predykator przyszłych problemów, o czym, trzeba jasno mówić.

Może w tym celu należałoby przeprowadzić reedukację dorosłych? Już teraz szkoły mają możliwość wprowadzenia poprzez swoje regulaminy zakazu używania smartfonów na lekcjach, ale tego nie robią.

Odwiedzam 70-80 szkół rocznie – od Zamościa po Miastko. Zdarza się, że szkoły, rady pedagogiczne, które mają kłopot z cyberzachowaniami uczniów, chcą zrobić porządek z telefonami w klasach, ale wtedy spotykają się z niezrozumiałym buntem. Rodziców, którzy piszą nawet skargi do kuratoriów, że w szkołach panuje wstecznictwo, a czynią tak, bo nie rozumieją natury zjawiska cyberprzeciążeń i cyberzaburzeń. Na burzliwym spotkaniu z rodzicami uczniów szkoły podstawowej na południowym Mazowszu zapytałem, dlaczego tak obstają, żeby ich dzieci także podczas lekcji miały przy sobie telefony, a jeden z panów mi odpowiedział, że musi mieć stały kontakt z dzieckiem. To pytam dalej: czy na matematyce i wychowaniu fizycznym też? Sala odpowiedziała śmiechem, ale pan był oburzony. Po zajęciach powiedział, że go publicznie ośmieszyłem. Tymczasem, to on się ośmieszył swoim pytaniem. To jest zresztą przyczynek do szerszej refleksji dotyczącej relacji szkoła – rodzice.

W szkołach zatrudniamy świetnych ekspertów, doskonale wykształconych nauczycieli, więc jeśli oni coś mówią, to znaczy, że rozumieją i wiedzą, zatem rodzice powinni ich posłuchać, a nie wymądrzać się, pokazywać jakąś niezdrową nadmądrość. Kiedy w trakcie diagnozy dziecka ich rodzice zaczynają mi doradzać, jak mam prowadzić terapię, mówię im po prostu do widzenia. Bo gdyby byli tacy mądrzy, nie potrzebowaliby mojej pomocy. To jest tak jak z samochodem, gdy oddajemy go do warsztatu nie mówimy mechanikowi jak ma wymienić olej. Ale nauczycielowi mówimy, że źle uczy, jak ma uczyć angielskiego i w jakim stroju ma ćwiczyć dziecko. To nawet nie jest już śmieszne, jest porażające.

Teraz stoimy przed kolejnym technicznym, ale także cywilizacyjnym wyzwaniem, jakim jest sztuczna inteligencja.

Jestem sceptykiem, dlatego opowiadałbym się za ograniczonym moratorium lub co najmniej ścisłym nadzorem nad dalszymi pracami nad tymi wszystkimi Chatami GPT i innymi. Nie dlatego aby hamować postęp, lecz dlatego, że IA nie dysponuje moralnością ani wrażliwością, w dodatku nie wiadomo, kto za nią stoi. W zespołach tworzących nowe technologie nie widzę etyków, filozofów, psychologów, są tylko świetni informatycy i matematycy. To za mało. Chciałbym przypomnieć, że u zarania nauki matematyka była ściśle powiązana z filozofią, a właśnie ta druga wyznaczała kierunek, w jakim powinien podążać człowiek, nie reklama lub algorytmy, lecz filozofia. Dlaczego jest to ważne. Zrobiliśmy ze znajomymi taki mini eksperyment: wpisywaliśmy w wyszukiwarkę jednego z mediów społecznościowych określone hasła szukając opracowań naukowych na zadane tematy. Po kilku dniach zadawania pytań algorytmy zaczęły nam podsuwać artykuły i rozwiązania, ale tylko z jednego źródła – chińskiego. Potem, za pomocą tego samego portalu socialmediowego zaczęliśmy szukać sportowych butów. Kiedy znajdowaliśmy takie, które nam się podobały, w trakcie procedury zakupu, dostawaliśmy oferty niemal identycznych, ale tańszych, oczywiście z Chin. Co to znaczy? Algorytmy zaczęły nam zawężać obszar wiedzy i wyboru do tego, co wystarczy, żeby zrealizować postawione przed nimi zadanie, żeby ich zleceniodawca zrobił swój interes. Na razie mamy do czynienia z prostymi algorytmami, ale stają się one coraz bardziej i bardziej skomplikowane, w pewnym momencie nie będziemy już umieli się przed nimi w żaden sposób obronić. Po prostu zbudują nam wokół cyfrową klatkę, z której trudno będzie się wydobyć. Zresztą już mamy z tym do czynienia w Chinach i Rosji, gdzie setki milionów ludzi mają zablokowany dostęp do wiedzy i informacji.

Zwłaszcza bardzo młodzi ludzie, którzy nie potrafią weryfikować informacji i myśleć krytycznie.

Mam pacjentkę, Zuzię, to czternastoletnia dziewczynka, która namiętnie chodziła po portalach kosmetycznych, wrzucała swoje zdjęcia w porównywarki, z których wyczytała, że ma za małe usta, nieco odbiegający od „normy” nosek. Taką dostawała odpowiedź. Zapytała więc, co ma zrobić, odpowiedź brzmiała: wstrzyknij sobie botoks w wargi. Mało tego, razem z tą odpowiedzią dostała adresy miejsc, gdzie mogła otrzymać taką usługę. Dziewczynka poszła w jedno z takich miejsc pod Warszawą i zrobili to jej! Zrobili glonojada ze ślicznej 15-latki. Patrzyłem na nią ze zgrozą, kiedy przyjechała do nas z mamą: górna warga jak u żaby, a dolna w porównaniu do tej malutka, wręcz zdeformowana, co natychmiast nasuwa skojarzenie – zrób to także na dole. I tak właśnie mówi dziewczynka mówi używając jakże „logicznego” argumentu, że trzeba to teraz wyrównać, bo przecież źle wygląda. Poradziliśmy mamie, że powinna zawiadomić policję, bo to, co zrobili jej dziecku to kryminał. Ale jest też druga strona medalu. Przecież cały ten zabieg to splot rozwijającej się wolności w sieci oraz braku zdrowych relacji z dzieckiem. Przecież 1500 zł, jakie zapłaciła za cały zabieg to pieniądze od zamożnych rodziców.

Kolejna, podobna historia jej rówieśniczki, która stwierdziła, że nie chce żyć, bo jest niedoskonała. Rozmawiałem z nią bodaj trzy godziny, zanim się dowiedziałem o wymiernych przejawach jej niedoskonałości. Otóż panna zaczęła szukać w sieci doskonałych dziewczyn i się z nimi nieustannie porównywała. I znalazła takie rówieśniczki, tyle, że jedna miała doskonałe włosy, inna doskonałe oczy, nos, usta itd. Patrzyła na siedem wyszukanych w sieci fotografii i wpadła w rozpacz, bowiem nie rozumiała, że nie można skumulować całej „zbiorowej doskonałości” w jednym ciele, no, chyba że się jest Claudią Schiffer (śmiech). To jednak nie jest zabawne, to smutne i niebezpieczne, prowadzi nie tylko do skoków nastroju, zaniżonej samooceny i depresji u młodych ludzi, ale powoduje także, że chcą być tacy sami, jak inni, w wyniku czego grozi nam internetowe umałpienie, to dążenie do bycia „jak wszyscy” może spowodować, że zamiast jednostek będziemy mieć klony, ubrane w „chińskie mundurki”. Przecież już dzisiaj mamy zjawisko pressure w obszarze wyglądu, ubrania, butów, paznokci, jedzenia hot-dogów, picia zakurzonych napojów. A przecież, jak to pięknie tłumaczył Jan Paweł II, każdy z nas jest doskonały, choć każdy z nas jest inny.

Ze smutkiem konstatuję, że w tym pędzie za materialnym i wizualnym posiadaniem, gdzie potrafimy zadbać o czystość samochodu, myjemy go, ale nie potrafimy dbać o czystość głów naszych dzieci. Pędzimy zawrotną autostradą konsumpcji i cyfryzacji, zapominając, że obok są łąka, sad, las. Twardym elementem naszej terapii cyberzaburzeń jest wielogodzinny pobyt dziecka w zielonej przestrzeni, powrót do natury. Niestety cyfrowe patowzory czynią coraz więcej szkód, a co gorsza o dużej części z nich rodzice zupełnie nie wiedzą. Dzieje się tak dlatego, że w sieci pleni się postać niezwykła homo crudelis – człowiek okrutny. Ten, który namawia do operacji plastycznych, dołączenia do anorektycznych motyli, oferuje narkotyki pod niewinną nazwą „Wujcio Władziu”, ten poniżający innych, „reżyser kamerzysta” nastoletnich ustawek, urządzający alkoholowe lub sedesowe challenge, bądź przypisujący sobie rolę „idola-przewodnika” zmieniania Polski, a jednocześnie ostentacyjnie mówiący „palę marihuanę”. Coś nam się pomieszało i trzeba to szybko, skutecznie uporządkować, jeśli nie chcemy aby cyfrowy patoświat rozlał nam się na świat realny.

Co możemy zrobić, jak pomóc dorosłym dokonać koniecznych przewartościowań, a może nawet uratować ich dzieci?

Powinniśmy zrobić dwie rzeczy. Przede wszystkim stajemy przed absolutną potrzebą przygotowania przedmiotu edukacja medialna, gdzie wprowadzalibyśmy dzieci we wszystkie arkana cyfrowego świata. Można to zrobić poprzez modyfikację programu informatyk. Poza tym, jako połączone siły nauczycieli i innych środowisk odziaływujących musimy przeprowadzić już nie edukację, ale reedukację rodziców, nauczyć ich, w jaki sposób realizować domową profilaktykę i higienę cyfrową, dozorować korzystanie przez nasze potomstwo z cyfrowego świata. Rodzice powinni wiedzieć, że dziecko może mieć dostęp do osobistego telefonu, ale dopiero w wieku 12-13 lat, a nie 8 czy, nie daj Boże, trzech. Nie dlatego, żeby wyrządzać dzieciom cyfrową krzywdę, ale żeby je przygotować do cyfrowego świata i kreatywnego w nim udziału.

Rodzice muszą też pojąć, że umysł dziecka może skupiać się na cyfrowym świecie nie dłużej, niż przez 30 proc. jego dziennej aktywności, a na przez połowę, a czasem więcej. Czyli łącznie - komputer, smartfon, telewizor, play station, x-box itd. - nie dłużej, niż pięć godzin na dobę. Trzeba wreszcie przekonać rodziców, że te zakazy to nie powrót do Średniowiecza, ale właśnie tworzenie szans na rozwój dziecka, jego myślenia, krytycyzmu, ostrożności i roztropności. Jeśli się to nie uda, będziemy mieli cyfrowych zombie, „cyfrowe mięso armatnie”, półgłówków sterowalnych przez algorytmy, coraz krócej i gorzej żyjących, o zaniżonej samoocenie, coraz głupszych, bo przeciążonych informacjami nie popartymi wiedzą. Wyjaśnię na koniec: informacja to kierunek, w którym masz iść. Wiedza – w jaki sposób i dlaczego tam zmierzasz. Wiąże się to także z psychologią rozwojową człowieka podpowiadającą nam optymalne modle rozwojowe. To, co mamy teraz jest obrazem załamania naturalnych faz rozwoju, bo przecież mózg 2-lata nie jest przygotowany do telewizora, tak jak mózg 4-latka do smartfona.

Przytoczę na koniec prawdziwą historię z Warszawy. Na spotkanie w szkole ponadpodstawowej poświęcone wpływowi technologii cyfrowych na rozwój emocjonalny i edukacyjny nastolatków przyszło blisko 300 rodziców. Powiedziałem im, wprost jakie są zasady, reguły, normy i jak to zrobić oraz poprosiłem „przestańcie się bać swoich dzieci, zróbcie to, a jak się boicie powiedzcie, że to mój pomysł”. Następnego dnia koleżanka, wicedyrektor szkoły zadzwoniła i mówi „szybko wejdź na szkolnego Facebooka”. A tam niezwykłe wpisy „znajdziemy cię”, „kto go zaprosił” itp. Wie Pani, co to znaczy? W tych domach rodzice zaczynają działać, budzą się z niezrozumiałego letargu, który wywołał już tak wiele szkód. Nie chodzi bowiem o „cyfrową pustynię”, lecz o progres, a nie tylko o zwykły cyfrowy rozwój.

Rozmawiała: Mira Suchodolska (PAP)

Dołącz do dyskusji: Grozi nam armia cyfrowych zombie sterowanych przez algorytmy

5 komentarze
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Wirtualnemedia.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Jeżeli którykolwiek z postów na forum łamie dobre obyczaje, zawiadom nas o tym redakcja@wirtualnemedia.pl
User
Cf
Ja jestem starszym człowiekiem i kiedyś ktoś mi powiedział że jestem głupi bo nie mam internetu, teraz mam żeby nie być głupi.
0 0
odpowiedź
User
Gość
Już to się dzieje. Wystarczy wejść w artykuł o polityce i co mamy? Całą mase ludzi lub botów komentujących i powtarzających partyjną propagande.
10 4
odpowiedź
User
Kopalnia Tomisławice
Żywi szukają, wśród żywych internetowych troli, by ich ukarać, a jak siłą wprowadzą sztuczną inteligencję, to hulaj dusza piekła nie ma, a ty jak w matrixie, żyj, nie umieraj, z obozowym numerem na przedramieniu.
0 0
odpowiedź